Có một kiểu chi tiền rất khó nhận ra.
Tôi gọi nó là thuế sĩ diện: khoản tiền ta âm thầm trả để giữ hình ảnh của mình trong mắt người khác.
Nếu bạn đã từng đọc tác giả Hạo Nhiên, bạn sẽ thấy tôi thường gọi những khoản như vậy là lỗ rò rỉ tài chính: nhỏ, âm thầm, nhưng đủ lâu thì có thể làm cạn cả bể tiền.
Nó khác việc mua đồ ăn vì đói. Khác việc trả tiền điện vì cần bật đèn. Khác với mua một cuốn sách vì muốn học thêm “bí kỹ” gì đó.
Nó tinh vi hơn, được nguỵ trang khéo léo bằng những hành động trông y như thật.
Nhưng nó chỉ giống ở lớp vỏ ngoài.
Hãy nghĩ về điều này:
Sáng nay bạn lên công ty.
Đồng nghiệp kháo nhau con bé nhân viên mới có chiếc xe xịn. Vô tình nó lại đúng là chiếc xe mà bạn vẫn luôn muốn đổi từ lâu.
Một người khác kể về chuyến du lịch 5 sao vừa đi.
Một người nữa nói nhẹ tựa lông hồng:
“Mình đang tính mua căn hộ mới đón bố mẹ dưới quê lên cho đỡ vất vả.”
Giờ ăn trưa, con bạn thân bảo:
“Tao chuẩn bị cho thằng lớn vào học trường quốc tế.”
Chẳng ai ép bạn phải làm gì. Chẳng ai chìa hóa đơn ra trước mặt bạn. Chẳng ai nói rằng bạn kém cỏi nếu bạn thiếu những thứ đó.
Nhưng trong lòng bạn bắt đầu có một tiếng nói rất nhỏ.
“Hay là mình cũng nên nâng cấp một chút?”
“Chẳng lẽ mình cứ mãi thế này?”
“Mình cũng muốn được hãnh diện như vậy.”
Và rồi đến một ngày, bạn mua một thứ chỉ để có được cảm giác “hãnh diện như vậy”. Không phải vì nó làm cuộc sống tốt hơn nhiều, mà vì nó giúp bạn cảm thấy mình không bị tụt lại.
Lúc đó, rất có thể bạn vừa đóng xong một loại thuế.
Một loại thuế không nằm trong luật. Không ghi trên hóa đơn. Không ai chính thức thu.
Nhưng rất nhiều người vẫn tự nguyện trả mỗi ngày.
Tôi gọi nó là:
Thuế sĩ diện.
Nhận ra thuế sĩ diện như thế nào?
Thuế sĩ diện là khoản tiền bạn bỏ ra để duy trì hình ảnh thành công trong mắt người khác.
Rất có thể bạn đang phải đóng thuế sĩ diện mà chưa hề hay biết.
Đó là mỗi lần bạn xuống tiền vì:
Muốn người khác nghĩ mình ổn.
Muốn người khác nghĩ mình thành công.
Muốn người khác nghĩ mình có gu.
Muốn người khác nghĩ mình có trách nhiệm.
Muốn người khác nghĩ mình đang sống một cuộc đời đáng ngưỡng mộ.
Vân vân.
Nghe có vẻ chưa hợp lý lắm nhỉ? Có trách nhiệm là tốt chứ sao lại gọi nó là đóng thuế sĩ diện?
Ôi bạn nghe chuẩn rồi đó. “Muốn người khác nghĩ mình có trách nhiệm” và “ thật sự có trách nhiệm” là hai thứ hoàn toàn khác nhau nhé.
Bạn thấy chưa? Loại thuế này được nguỵ trang cực kỳ tinh tế. Nhìn bên ngoài thì có vẻ là thế nhưng bản chất bên trong lại khác hẳn về động cơ.
Nghe có vẻ hơi đau. Nhưng đây hoàn toàn là sự thật.
Vì hầu như ai cũng từng đóng loại thuế này. Tôi cũng vậy mà, có gì đâu mà phải ngại?
Có người đóng qua chiếc smartphone vượt nhu cầu.
Có người đóng qua chiếc xe vượt khả năng.
Có người đóng qua những bữa ăn omakase chỉ để đăng ảnh.
Có người đóng qua bộ đồ hiệu chỉ mặc một lần.
Có người đóng qua đám cưới, sinh nhật, tiệc tùng, quà cáp, những chuyến đi, món đồ, hàng hiệu…
Tôi không quy chụp cứ mua đồ đẹp là sai, cứ thích sự chỉn chu là sĩ diện, cứ tiêu tiền cho hình ảnh cá nhân là xấu. Chỉn chu hình ảnh cá nhân là tốt chứ!
Vấn đề chỉ bắt đầu khi bạn không còn mua để phục vụ cuộc sống của mình.
Bạn mua để bảo vệ hình ảnh bản thân trong mắt người khác.
Hay theo một câu rất hay mà tôi đã nghe được từ ai đó mà tôi quên tên:
Có phải mình đang mua ánh nhìn của người khác?
Và cái nhìn đó thường rất đắt.
Thuế sĩ diện: không chỉ thu một lần
Loại thuế này hiếm khi làm bạn phá sản ngay lập tức.
Nó đến rất lặng lẽ.
Được nguỵ trang hoàn hảo trong lớp vỏ bọc của “đẳng cấp”, “thành đạt”, “sang chảnh”, “có học thức”, và thậm chí là “có trách nhiệm”…
Một lần “Người ta có, mình cũng phải có”.
Một lần “Đừng để người khác coi thường”.
Một lần “Người ta sẽ nói gì nếu mình từ chối mua?”
Một lần “Chỉ lần này thôi” hay “Nốt lần này thôi”.
Tất nhiên là đầu bạn không nghĩ chính xác những điều trên. Bụng dạ bạn đã ra quyết định mua trước cả khi lý trí bạn kịp lên tiếng.
Mỗi lần quyết định riêng lẻ trông có vẻ rất bình thường, thậm chí là rất ổn.
Không ổn sao được khi bạn đang ngồi sau vô lăng chiếc xe mới toanh vừa tậu? Hay khi bạn cầm trên tay phiên bản iPhone mới nhất mà lại là hàng limited?
Nhưng bạn tôi, tiền bạc hiếm khi ra đi CHỈ VÌ một quyết định lớn.
Nó thường rò rỉ qua rất nhiều quyết định nhỏ mà ta đã “vô tình phớt lờ”.
Một chiếc điện thoại đắt hơn nhu cầu thật.
Một chiếc túi vượt xa khả năng thật.
Một bữa tiệc làm mình vui vài giờ nhưng ăn mì gói cuối tháng.
Một chuyến du lịch chủ yếu để chứng minh rằng đời mình cũng rực rỡ. Sau đó về nhà lại cày cuốc như trâu để kiếm tiền.
Một khoản đầu tư không hiểu rõ, nhưng vẫn xuống tiền. Khoác lên tấm áo “nhà đầu tư” cũng khá là đẳng cấp đấy chứ.
Từng chút một như vậy. Bạn thậm chí còn không nhận ra. Chỉ tới khi bạn cần gấp một khoản tiền để làm việc quan trọng. Lúc đó bạn mới tự hỏi:
“Tiền của mình đâu rồi?”
Điều này làm tôi nhớ tới một câu chuyện mà bố vẫn hay kể tôi nghe:
“Có một cậu bé rất khoái đồ ngọt. Cậu thích ăn đủ thứ kẹo ngọt trên đời.
Một hôm nọ, cậu bé phát hiện ra một bí mật trong tủ bếp của bà nội mình: Một hũ đường đầy ắp những viên đường ngọt ngào.
Đối với cậu thì hũ đường trong tủ kia là cả một kho báu kỳ diệu. Hay ở chỗ là cửa tủ lại quên khoá.
Cậu mở hũ đường, nhón lấy một viên, đóng nắp lại cẩn thận như chưa từng bị mở. Cuối cùng, cậu tận hưởng viên đường đó như một món kẹo ngon nhất trần đời.
Ăn vụng mà không bị phát hiện thì tuyệt vời làm sao! Ngày qua ngày, mỗi lúc cậu lại lấy đi một viên đường nhỏ.
Cho đến một ngày, bà nội cậu la: Đường của bà đâu hết rồi?
Lúc này thì hũ đường chỉ còn lại 1 phần 3.”
Kết cục câu chuyện như thế nào xin nhường bạn tự hình dung tiếp.
Điều tôi muốn nói qua câu chuyện này là:
Bể tài chính của bạn không cạn vì ai đó đập vỡ nó.
Nó cạn dần qua những lỗ rò rỉ mà bạn đã quen xem là bình thường.
Và thuế sĩ diện là một trong những lỗ rò âm thầm nhất.
Mức giá thật sự của thuế sĩ diện
Điều đáng sợ nhất của thuế sĩ diện không phải là mất tiền.
Mất tiền có thể kiếm lại được.
Điều đáng sợ nhất là nó âm thầm.
Từng ngày, từng quyết định nhỏ, không tiếng chuông cảnh báo.
Và rồi bạn trở nên QUEN với nó, xem nó là điều bình thường.
Tất nhiên, sĩ diện không hề xấu. Ai cũng có nó, bạn cũng thế mà tôi thì cũng vậy. Sĩ diện vốn là bản năng thuần khiết của chúng ta.
Chẳng có gì sai khi tận hưởng thành quả mà bản thân đã vất vả đạt được cả.
Cũng chẳng sai khi tự hào vì mình đã thu xếp được cho bố mẹ một căn nhà tử tế.
Lo được cho con cái vào học một ngôi trường tốt cũng rất đáng để hãnh diện.
Đóng một ít thuế sĩ diện là việc khó tránh.
Vấn đề chỉ phát sinh khi khoản thuế đó ăn mòn quá mức vào các khoản tiền quan trọng của bạn. Và bạn có đủ tỉnh táo để nhận ra mình đang chi trả quá mức cho thuế sĩ diện?
Sĩ diện thật sự là một bản năng gây nghiện. Ta nghiện nó đến mức việc đóng thuế sĩ diện trở thành một thói quen, một điều bình thường.
Và nó trở nên nguy hiểm thực sự khi bạn nghiện cái cảm giác mà nó mang lại.
Làm sao để tránh thuế sĩ diện?
Bạn đã chỉ mặt đặt tên được cho thuế sĩ diện. Nhưng làm thế nào để tránh khoản thuế này?
Trong cuốn sách Bạn giỏi kiếm tiền, tôi có dành riêng một phần để nói về chuyện vượt qua cám dỗ và né thuế sĩ diện.
Nếu bạn chưa đọc sách thì cũng không sao. Tôi sẽ nói luôn trong bài viết này.
Cách đối phó với thuế sĩ diện không phải là ép bản thân trở thành một người hoàn toàn không còn sĩ diện. Điều đó gần như bất khả thi.
Cách thực tế hơn là thừa nhận: ai cũng có phần sĩ diện của mình.
Vấn đề không phải là xóa bỏ nó.
Vấn đề là đừng để nó tự do rút tiền từ những khoản quan trọng trong bể tài chính của bạn.
Như tôi đã nói, sĩ diện gắn chặt với bản năng của mỗi chúng ta. Việc hoàn toàn loại bỏ nó rất thiếu thực tế.
Rất nhiều người “cố gắng” thay đổi bản thân, lên giây cót tinh thần, tham gia hàng chục chương trình hội thảo khác nhau… Nhưng sau một thời gian, đâu lại vào đấy. Vẫn có cái cảm giác có gì đó không đúng.
Vậy điều cần làm là gì? Tôi sẽ để lại đây vài gạch đầu dòng ngắn gọn:
- Nhận diện và chấp nhận thuế sĩ diện là thứ mà ai cũng phải đóng.
- Lập một quỹ dành riêng cho việc đóng thuế sĩ diện.
- Tuân thủ nguyên tắc: Những khoản chi cho thuế sĩ diện chỉ được phép dùng quỹ này.
Chỉ bằng việc có quỹ riêng cho thuế sĩ diện, bạn đã chuyển sự ăn mòn của nó ra khỏi những khoản tiền quan trọng khác.
Nghe thì đơn giản vậy, nhưng bạn cần biến nó thành thói quen để phương thuốc này thực sự hiệu nghiệm.
Thuế sĩ diện chỉ là một trong nhiều lỗ rò khiến tiền của bạn âm thầm biến mất.
Còn có FOMO. Có nghiện mua sắm. Có những khoản chi để xoa dịu căng thẳng. Có những quyết định tài chính tưởng nhỏ, nhưng lặp lại đủ lâu thì tạo thành một dòng chảy ngược.
Muốn giữ được tiền, đôi khi việc đầu tiên không phải là kiếm thêm.
Mà là nhìn thấy tiền của mình đang rò đi đâu.
Nhưng nhìn thấy lỗ rò rỉ mới chỉ là bước đầu.
Điều quan trọng hơn là biết cách dẫn tiền đi đúng hướng.
Đó là điều tôi chia sẻ trong bài viết “Luồng tiền thông minh: Sai lầm chí mạng khi bắt chước người thành công”.
Còn nếu bạn cũng đang trên hành trình học cách chữa lành túi tiền của mình, rất vui được gặp bạn trong Ốc đảo tài chính – Cộng đồng mà Hạo Nhiên đang tâm huyết xây dựng.